Τετάρτη, 28 Σεπτεμβρίου 2016

H Γλώσσα των Πουλιών.

τοῦ René Guénon



Πολύ συχνά αναφέρεται, σε διαφορετικές παραδόσεις, μια μυστηριώδης γλώσσα που αποκαλείται : «Γλώσσα των Πουλιών».
Η έκφραση είναι ένας ξεκάθαρος συμβολισμός, εφόσον η σημασία που δίνεται στην γνώση αυτής της γλώσσας θεωρείται ως προνόμιο μιας υψηλής μυήσεως – η οποία αποκλείει οποιαδήποτε λογοτεχνική ερμηνεία.
Το Quran για παράδειγμα λέει (XXVII, 15) «και ο Σολομώντας ήταν ο κληρονόμος του Δαυίδ και είπε:
«Άνθρωποι, έχουμε διδαχθεί την γλώσσα των πουλιών (`ullimnā mantiq at-tayr) και όλες οι χάρες μας έχουν σταλθεί».
Οπουδήποτε διαβάζουμε για ήρωες, όπως ο Ζινγκφριντ στους Βόρειους θρύλους, που καταλαβαίνει αυτή την γλώσσα των πουλιών, που μόλις νίκησαν τον δράκο, και ο συμβολισμός στην ερώτηση μπορεί να κατανοηθεί από αυτό.
Η νίκη πάνω στον δράκο έχει σαν άμεση επίπτωση, την κατάκτηση της αθανασίας που αντιπροσωπεύεται από κάποιο αντικείμενο, το πέρασμα προς το οποίο έχει κρυφτεί από τον δράκο, και η κατάκτηση της αθανασίας υποδηλώνει επανεγκατάσταση στο κέντρο της ανθρώπινης κατάστασης, που είναι στο σημείο όπου εγκαθίσταται η επικοινωνία με τα υψηλότερα επίπεδα της υπάρξεως.
Είναι αυτή η επικοινωνία που αντιπροσωπεύεται από την κατανόηση της γλώσσας των πουλιών και, πράγματι τα πουλιά πολύ συχνά συμβολίζουν τους Αγγέλους, που είναι ακριβώς τα υψηλότερα επίπεδα της υπάρξεως.
Αυτή είναι η σημασία, στην παραβολή του Ευαγγελίου του κόκκου του σπόρου του σιναπιού, «των πουλιών του αέρα», που ήρθε να καθίσει στα κλαδιά του δέντρου[1]  – το Δέντρο αντιπροσωπεύει τον άξονα που περνάει μέσα από το κέντρο από κάθε επίπεδο της ύπαρξης και συνδέει όλα τα επίπεδα μεταξύ τους[2].
Στο κείμενο του Quran που δίνει παραπάνω τον όρο «as-sāffāt», λογοτεχνικά δηλώνει τα πουλιά, αλλά συμβολικά αναφέρεται στους αγγέλους (al-malā’ikah), και η πρώτη γραμμή προσδιορίζει την σύνταξη των ουράνιων και πνευματικών ιεραρχιών[3].
Η δεύτερη γραμμή δηλώνει τον αγώνα των Αγγέλων απέναντι στους δαίμονες, τις ουράνιες δυνάμεις απέναντι στις εσωτερικές, την αντίθεση ανάμεσα στα υψηλότερα και τα κατώτερα επίπεδα.[4]
Στην Ινδουιστική παράδοση αυτός είναι ο αγώνας των Devas απέναντι στους Asuras και επίσης, σύμφωνα με ένα συμβολισμό που φτάνει πολύ κοντά στον συμβολισμό του δικού μας θέματος, η μάχη του Garuda απέναντι στον Naga που είναι, επιπλέον, κανένας άλλος παρά το παραπάνω αναφερόμενο ερπετό ή δράκος.
Ο Garuda είναι ο αετός και αλλού την θέση του έχουν πάρει άλλα πουλιά, όπως η ίβις και ο πελαργός[5], όλα εχθροί και καταστροφείς των ερπετών.
Τελικά στον τρίτο στίχο, οι άγγελοι απαγγέλλουν το dhikr που φυσικά σημαίνει την απαγγελία του Quran-δεν χρειάζονται να πούμε, το Quran εκφρασμένο στην ανθρώπινη γλώσσα, αλλά το αιώνιο του πρωτότυπο περιγεγραμμένο στον Φυλαγμένο Πίνακα (al-lawh al-mahfūz , που απλώνεται από τον Παράδεισο στην Γη όπως η σκάλα του Ιακώβου μέσα και πέρα από όλους τους βαθμούς της Συμπαντικής Ύπαρξης.[6]
Παρόμοια στην Ινδουιστική παράδοση, τα Devas στον αγώνα τους απέναντι στα Asuras προστάτευσαν τον εαυτό (acchandayan) τους απαγγέλοντας Βεδικούς ύμνους στους οποίους γι αυτό τον λόγο τους είχε δοθεί το όνομα των chandras, μια λέξη που δηλώνει ρυθμό.
Η ίδια ιδέα περιέχεται στην λέξη dhikr, η οποία στον ισλαμικό εσωτερισμό, χρησιμοποιείται στην ρυθμική φόρμουλα του που επικοινωνεί με την Ινδική μάντρα.
Η επανάληψη αυτών των στερεοτύπων σκοπεύει να φέρει στην επιφάνεια την αρμονιοποίηση των διαφορετικών στοιχείων της ύπαρξης και να προκαλέσει δονήσεις οι οποίες μέσω των αντίκτυπων διαμέσου όλης της ιεραρχίας των επιπέδων, μπορούν να ανοίξουν δίαυλο επικοινωνίας, με τα υψηλότερα επίπεδα. Αυτό επιπλέον είναι, μιλώντας γενικά, ο βασικός και ο πρωταρχικός σκοπός όλων των τελετουργικών.
Αυτό μας οδηγεί κατευθείαν σε αυτό που αναφερόταν στην εισαγωγή σχετικά με την γλώσσα των πουλιών, που μπορεί επίσης να ονομαστεί «Γλώσσα των Αγγέλων», και που συμβολίζεται στον ανθρώπινο κόσμο με ρυθμική γλώσσα, γιατί η επιστήμη του ρυθμού, που έχει πολλές εφαρμογές, είναι στην πραγματικότητα τελικά η βάση όλων των σημασιών που μπορούν να ενεργοποιηθούν, ώστε να μπουν σε επικοινωνία με τα ανώτερα επίπεδα της ύπαρξης.
Γι αυτό τον λόγο έχει ειπωθεί σε κάποια ισλαμική παράδοση ότι ο Αδάμ, ενώ ήταν στον Γήινο παράδεισο, μιλούσε με ρυθμό, που είναι η ρυθμική γλώσσα.
Αυτός είναι επίσης ο λόγος γιατί τα Ιερά Βιβλία είναι γραμμένα σε ρυθμική γλώσσα  γιατί ξεκάθαρα τα μετατρέπει όλα μαζί σε κάτι διαφορετικό από τα απλά «ποιήματα» (στο απλό βέβηλο νόημα) των οποίων η αντι-παραδοσιακή προκατάληψη της κριτικής θα μπορούσε να τα έχει.
 Ούτε η ίδια η ποίηση, στην καταγωγή της, η μάταιη λογοτεχνία έχει δημιουργηθεί σαν αποτέλεσμα του εκφυλισμού, που είναι μέρος της κατηφορικής πορείας του ανθρώπινου κύκλου.[7]
Είχε αντιθέτως ένα αληθινό ιερό χαραχτήρα. Παραδείγματα μπορούν να βρεθούν πίσω στην κλασσική Δυτική αρχαιότητα ,της ποίησης που αποκαλείται «γλώσσα των Θεών », μια έκφραση ισότιμη σε αυτό που ήδη χρησιμοποιούμε για τους «Θεούς» που είναι τα “Devas”[8], τα οποία αντιπροσωπεύουν όπως οι άγγελοι, τα υψηλότερα επίπεδα της ύπαρξης.
Στα λατινικά, οι στίχοι αποκαλούνται carmina, ένα όνομα που συνδέεται με την χρήση τους στην ολοκλήρωση των τελετουργικών, γιατί η λέξη Carmen συσχετίζεται με το Σασκριτικό Κάρμα, το οποίο πρέπει να γίνει κατανοητό εδώ στην ειδική ερμηνεία του σαν «τελετουργική ενέργεια»[9].
Ο ποιητής από μόνος του ο ερμηνευτής της ιερής γλώσσας, που είναι σαν ένα διαπεραστικό πέπλο πάνω από τον Θεϊκό Κόσμο, ήταν δεξαμενή που σημαίνει ένα συγκεκριμένο βαθμό της προφητικής έμπνευσης.
Αργότερα με μια περαιτέρω αποσύνθεση[10], οι δεξαμενές μετατράπηκαν σε τίποτε περισσότερο από «Θεϊκές»[11] και Carmen (από όπου και η λέξη charm) τίποτε περισσότερο από ξόρκια κάτι το οποίο βγαίνει στην επιφάνεια από την χαμηλότερη μαγεία.
Έχουμε εδώ μια άλλη διαπίστωση του γεγονότος ότι η μαγεία – θα μπορούσαμε να πούμε ακόμη και μαύρη μαγεία - είναι το τελευταίο που μένει πίσω, όταν οι παραδόσεις εξαφανίζονται.
Αυτές οι λίγες ενδείξεις θα μπορούσαν να είναι αρκετές για να δείξουν πόσο ανόητο είναι να δημιουργεί κάποιος αστείες ιστορίες που λένε για την «Γλώσσα των Πουλιών».
Είναι τόσο εύκολο και τόσο απλό να θεωρηθούν ως «προκαταλήψεις» καθετί που δεν μπορεί να κατανοηθεί. Αλλά οι αρχαίοι από μόνοι τους ήξεραν πολύ καλά τι εννοούσαν όταν χρησιμοποιούσαν την συμβολική γλώσσα.
Η αληθινή προκατάληψη στην ακριβή ετυμολογική έννοια της αυτό που ζει περισσότερο από μόνη της, που είναι το « νεκρό γράμμα».
Αλλά αυτό το πολύ ζωτικό, αλλά και αδιάφορο όπως φαίνεται, δεν είναι τίποτα περισσότερο από τελείως συγκεκριμένο, γιατί το Πνεύμα που «κινείται εκεί που ακούγεται» (και όταν κινείται μπορεί πάντα να φέρνει νέα ζωή στα σύμβολα και στα τελετουργικά), και να τους επιστρέφει το χαμένο νόημα και την πληρότητα της γνήσιας αρετής τους.





*Μετάφραση στα Ελληνικά από το Αγγλικό κείμενο από την Κατερίνα Κωστάκη




[1] Δες τον Άνθρωπο και το Αποτέλεσμά του σύμφωνα με το Verdana,p.41, ch..1
[2] Στο μεσαιωνικό σύμβολο του Peridexion (μια διαστρέβλωση του Paradision) κάποιος μπορεί να δει πουλιά στα κλαδιά ενός δέντρου και έναν δράκο στα πόδια του (δες τον Συμβολισμό του Σταυρού, χ. ΙΧ).
[3] Η λέξη saff, “rank” είναι μια από τις πολλές που έχουν προταθεί σαν η καταγωγή της λέξης sufi και tasawwuf (Sufism).Εν τω μεταξύ αυτή η διαίρεση δεν φαίνεται να είναι αποδεκτή από την απλή γλωσσολογική άποψη, δεν είναι λιγότερο αλήθεια σαν πολλές άλλες διαιρέσεις του ίδιου είδους, εκπροσωπεί μία από τις ιδέες που πραγματικά περιέχονται σε δυο όρους, για τις «πνευματικές ιεραρχίες» είναι ουσιαστικά σχετικές με τους βαθμούς της μύησης.
[4] Η αντίθεση υπάρχει σε όλα τα όντα στην μορφή των δυο τάσεων, μια προς τα επάνω και η άλλη προς τα κάτω, που ονομάζονται sattva και tames στην Ινδουιστική παράδοση .
Είναι αυτό που επίσης συμβολίζεται στον Μανιχαϊσμό με τον ανταγωνισμό ανάμεσα στο φως και στο σκοτάδι , προσωποποιημένα με τον Ormuzd και Ahriman.
[5] Δες σε αυτή την σύνδεση , τις αξιόλογες εργασίες του Charbonneau –Lassay στα σύμβολα των ζώων στον Χριστό (Bestiaire du Christ).
Είναι απαραίτητο να τονίσουμε ότι η συμβολική αντίθεση ανάμεσα στο πουλί και στο ερπετό υπάρχει όσο βλέπεται στην βλαβερή όψη του. Στην ωφέλιμη όψη του ενώνεται πολλές φορές με το πουλί όπως στην φιγούρα του Quetzalcohuatl στην αρχαία αμερικάνικη παράδοση.
Από την άλλη πλευρά η μάχη μεταξύ του αετού και του φιδιού τονίζεται και στους Μεξικάνικους Μύθους.
Σε σύνδεση με την ωφέλιμη όψη μπορούμε να επικαλεστούμε το κείμενο της Βίβλου: «Γίνε σοφός σαν τα ερπετά και άκακος όπως τα περιστέρια» (Ματθαίος Χ,16).
[6] Σε σχέση με τον συμβολισμό του βιβλίου , με το οποίο συνδέεται κατευθείαν , δες τον Συμβολισμό του Σταυρού, χ. XIV
[7] Κάποιος μπορεί να πει, γενικά ότι η τέχνη και η επιστήμη έχουν γίνει ασεβής με μια διαστρέβλωση, που τις έχει μετατρέψει από τον παραδοσιακό χαραχτήρα τους και με περίπτωση σε οτιδήποτε τονίζει ότι υπάρχει ένα υψηλότερο νόημα. Αυτό το αντικείμενο έχει συζητηθεί κατ’ επέκταση στο Εσωτερισμό του Δάντη, χ. ΙΙ, Η κρίση του Σύγχρονου Κόσμου, χ.IV, και Η Βασιλεία της Ποσότητας, καθώς και τα σημάδια των Καιρών, χ. VIII.
[8] Το Σανκριτικό Deva και το Λατινικό Deus είναι η ίδια λέξη.
[9] Η λέξη « ποίηση » προέρχεται από τη ελληνική λέξη ποιείν που έχει το ίδιο νόημα όπως και η σανσκριτική ρίζα Kri από την οποία προέρχεται και η λέξη karma, και η οποία βρίσκεται στο λατινικό ρήμα creare να γίνεται κατανοητή σύμφωνα με την αρχική της σημασία. Η ιδέα που αναφέρεται ήταν αρχικά διαφορετική από την απλή παραγωγή της καλλιτεχνικής και λογοτεχνικής εργασίας στον βέβηλο ορισμό της που ο Αριστοτέλης φαίνεται να είχε αποκλειστικά στο μυαλό του όταν μιλούσε γι’ αυτές που ονομάζονται «ποιητικές επιστήμες».
[10] Η πρώτη διαστρέβλωση ήταν η απομόνωση από τις δεξαμενές από την γενικότητα, που είναι το αποτέλεσμα της απόσπασης περισσότερο από μια αρχή (Σημείωση του μεταφραστή).
[11] Η λέξη «Θεϊκός» από μόνη της διαιρέθηκε όπως και το νόημα της, γιατί ετυμολογικά δεν τίποτε περισσότερο από θεϊκός , που σημαίνει «ο ερμηνευτής των Θεών». Οι «ευοίωνοι» οιωνοί που ανελκύθηκαν από την πτήση και το τραγούδι των πουλιών, σχετίζονται ειδικά με την «Γλώσσα των Πουλιών», κατανοούνται εδώ με την λογοτεχνική έννοια τους αλλά δεν προσδιορίζονται λιγότερο ως «Γλώσσα των Θεών», εφόσον οι Θεοί ήρθαν για να κάνουν γνωστή την θέληση τους μέσα από οιωνούς.
Τα πουλιά παίζουν λοιπόν το ρόλο των αγγελιοφόρων ανάλογα (αλλά σε ένα χαμηλότερο στάδιο) στο σημείο που είναι γενικά συσχετισμένο με τους Αγγέλους (που το όνομα τους είναι αυτό ακριβώς δηλαδή αγγελιοφόροι και είναι το νόημα της ελληνικής λέξης Άγγελος).

Σάββατο, 24 Σεπτεμβρίου 2016

Νεοπλατωνισμός και Σουφισμός (Ισλαμικός Μυστικισμός)







Κάποιος πήγε στην πόρτα του Αγαπημένου και χτύπησε.
Μια φωνή ρώτησε «Ποιός είναι;»
Αυτός απάντησε «Εγώ είμαι.»
Η φωνή είπε «Δεν υπάρχει χώρος για Μένα και Σένα.»
Η πόρτα ασφαλίστηκε.
Μετά από ένα χρόνο μόνωσης και στερήσεων,
Επέστρεψε και ξαναχτύπησε.
Μια φωνή από μέσα ρώτησε «Ποιός είναι;»
Ο άνθρωπος αποκρίθηκε «Είμαι Εσύ.»
Τότε η πόρτα άνοιξε γι’ αυτόν.

(Τζαλαλουντίν Ρούμι)



Ο Σουφισμός έχει ένα διαφορετικό τρόπο σκέψης από το καθολικό και ορθόδοξο Ισλάμ, ο οποίος στηρίζεται στον μυστικισμό σαν μέσο επίτευξης της ένωσης με τον Θεό, υιοθετώντας συγκεκριμένο τρόπο ενδυμασίας "σούφ" (صوف) και ασκώντας ασκητικές πρακτικές. Ο όρος "Σουφισμός" (الصوفية) προέρχεται από το "σουφ" που σημαίνει μάλλινο και αυτός που το φορά λέγεται "σούφι" (صوفي). Στην πορεία του χρόνου ο Σούφι διαδραματίζει το ρόλο αυτού που ήρθε για να ενώσει τους πιστούς (μουσλίμ) σε μια μυστική ένωση.



Οι Σούφι ακολουθούν την εσωτερική διδασκαλία του Αγίου Κορανίου και όχι μόνο. Μαζί με ένα σύστημα ιδεών που βασίζεται στις αντιλήψεις της Ιερής Βίβλου του Ισλάμ, έχουν μια πρακτική μέθοδο να δουλεύουν πάνω στον εαυτό τους, που διδάσκεται προφορικά. Μέσα από ασκήσεις, στάσεις και χορούς, οι δυνάμεις του ανθρώπου που αδιάκοπα εκτρέπονται έξω από τον εαυτό του, μπορούν να χρησιμοποιηθούν και να μετατραπούν για εσωτερική εξέλιξη και για την ανάπτυξη της συνειδητότητας.



Ο σκοπός και το τέλος είναι η ένωση της ψυχής με το Θεό. Στη ζωή του Σούφι πρέπει να υπάρχει αδιάκοπη προσπάθεια. Υπάρχει ένας Θεός. Όλα τα πράγματα είναι μέσα σε Αυτόν, Αυτός είναι μέσα σε όλα τα πράγματα. Όλα τα πράγματα, ορατά και αόρατα, είναι εκδηλώσεις Του. Οι θρησκείες καθ’ αυτές δεν έχουν αξία, αν και μπορούν να χρησιμεύσουν για να οδηγήσουν τους ανθρώπους στην Πραγματικότητα. Το καλό και το κακό, όπως τα κατανοούμε εμείς, δεν υπάρχουν πραγματικά, διότι τα πάντα προέρχονται από το ένα Ον, το Θεό. Ταυτόχρονα, υπάρχει πραγματικό καλό και πραγματικό κακό. Ο άνθρωπος περιστρέφεται από εδώ και από εκεί, από εσωτερικές και εξωτερικές δυνάμεις. Είναι παιχνίδι κάθε ανέμου που φυσάει.


Ο Σούφι δεν θα πρέπει να απαρνείται τα αναγκαία και δε θα πρέπει να αποχωρεί από τον Κόσμο, πρέπει να είναι μέσα στον Κόσμο, αλλά όχι από τον κόσμο, όχι του κόσμου. Είναι μεγάλη ευλογία να έχεις όσα είναι απαραίτητα για το φυσικό σώμα.


Ο Σουφισμός διδάσκει, πως η ψυχή, με την έννοια αυτού του ύψιστου μέρους του ανθρώπου που λαχταράει για τελειότητα, υπάρχει πριν από το σώμα και έχει φυλακιστεί μέσα σε αυτό, όπως σε ένα κλουβί. Η ανθρώπινη ζωή είναι ένα ταξίδι που γίνεται σε στάδια και ο αναζητητής του Θεού είναι ένας ταξιδιώτης που πρέπει να κάνει μεγάλες προσπάθειες για να ξεπεράσει τις αδυναμίες του και τα ελαττώματά του και να πετύχει την αληθινή γνώση και κατανόηση.





Ένα βασικό στοιχείο του δόγματος των Σούφι, είναι πως όλοι σι άνθρωποι είναι γεννημένοι με δυνατότητες για εσωτερική ανάπτυξη. Αυτό είναι από την πολλαπλή επιρροή του Νεοπλατωνισμού στην ανάπτυξη του Σουφισμού. Ο Νεοπλατωνισμός που αναπτύχθηκε από τον Πλωτίνο θεωρεί τον Θεό πως είναι η πηγή και ο τέλος για καθετί. Οι ισλαμικοί θεσμοί είναι πιο περιορισμένοι σε κάθε σχολιασμό και φιλοσοφική σκέψη, κάτι που στον Σουφισμό δεν συμβαίνει, καθότι σε αυτόν υπάρχει πιό φιλελεύθερη προσέγγιση. Είναι πιθανό ότι οι μεταφράσεις του Πλωτίνου έχουν δώσει στον Σουφισμό το απαραίτητο φιλοσοφικό έδαφος.


Εξετάζοντας τον Σουφισμό και τον Νεοπλατωνισμό βρίσκομε στενές ομοιότητες αναφορικά στην φύση του Θεού, την ψυχή, το σώμα και στις αφηρημένες έννοιες όπως η καλοσύνη, το κακό, ο θάνατος, η δημιουργία κ.λ.π.


Στις ρίζες της φιλοσοφίας των Σούφι υπάρχουν και άλλες επιρροές εκτός από τις Νεοπλατωνικές. Πολλές ασκητικές πρακτικές συνδέονται με το βουδισμό, όπως η έννοια της κάθαρσης της ψυχής από όλα τα κακά πράγματα, θυμίζει έντονα την προέλευσή της στο βουδισμό. Η πίστη και η συχνή αλληγορική παρουσίαση της φλόγας, παραπέμπει σε ζωροαστρικές τελετές. Και άλλα πολλά.


Πηγαίνοντας ακόμα πιο βαθιά τις ρίζες του Σουφισμού, θα διαπιστώσομε τις επιρροές των Ορφικών και τις σχετικές πίστεις των, καθώς επίσης των Πυθαγορείων και των διδασκαλιών των. Για παράδειγμα θα αναφέρω τον Χορό των Ουρανίων Σφαιρών του Ρούμι που στηρίζεται στην θεωρεία πως η μουσική αφυπνίζει στην ψυχή, δηλαδή την ανάμνηση των ουράνιων αρμονιών που άκουγε στην κατάσταση της προ-ύπαρξής της, πριν χωριστεί από το Θεό. ‘Ετσι ο Τζαλαλουντίν Ρουμί γράφει:
  «Το τραγούδι των στροβιλιζόμενων σφαιρών είναι ό,τι τραγουδούν οι άνθρωποι με το λαούτο και τη φωνή τους.  Αφού είμαστε όλοι μέλη του Αδάμ, έχουμε ακούσει αυτές τις μελωδίες στον Παράδεισο. Παρόλο που η γη και το νερό έχουν ρίξει επάνω μας τα πέπλα τους, διατηρούμε αχνές αναμνήσεις αυτών των ουράνιων ύμνων. Αλλά αφού περιβαλλόμαστε από παχυλά γήινα πέπλα, πώς μπορούν να φτάσουν ως εμάς οι τόνοι των στροβιλιζόμενων σφαιρών;»

Τα Ορφικά ποιήματα που έχουν θεία χαρακτηριστικά και είναι σε θέση να επηρεάζουν τα άγρια ζώα με τη μουσική τους, επηρέασαν τον Σουφισμό. Θεωρώντας την Ορφική διδασκαλία, διαπιστώνομε πως η ανθρώπινη ψυχή μπορεί να φθάσει στο πιό υψηλό επίπεδο μόνο με την κάθαρση από όλα τα πάθη και τις κοσμικές κατοχές. Η ψυχή ταξιδεύει από σώμα σε σώμα προκειμένου να καθαριστεί από τις αμαρτίες, τις ανικανότητές της και τις ενοχές της και μόνο μετά από τη διάβαση όλων αυτών των επιπέδων μπορεί να φθάσει στο πιό υψηλό επίπεδό της, στο σημείο της Έξαρσής της. Ο Πυθαγόρας υιοθέτησε τις Ορφικές πεποιθήσεις, τις οποίες ενσωμάτωσε στις ιδέες του. Μετέπειτα, οι Νεοπλατωνικοί έλαβαν τον Πυθαγόρα ως Θεία Πηγή στις «εξ αποκαλύψεως γνώσεις». Δέχτηκαν ως αλήθεια οτιδήποτε προερχόταν από τις γραφές του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη και των Στωικών.


Οι προσπάθειες να κατασκευαστεί μια θρησκευτική φιλοσοφία βασισμένη στην ελληνική σκέψη και ειδικά στις Πυθαγόρειες θεωρίες, δημιούργησαν τον Νεοπλατωνισμό, του οποίου θεμελιωτής είναι ο Πλωτίνος που έλαβε την Πλατωνική θεωρία και τις ιδέες του Πρωταγόρα. «Ο Θεός θεωρείται ως πηγή και τέλος όλων και από αυτόν όλα προέρχονται», λέει ο Νεοπλατωνισμός «και σε αυτόν όλα τα πράγματα επιστρέφουν».






Είναι το Άλφα και Ωμέγα, η Αρχή, η Μέση και το Τέλος. Επικοινωνία με το Θεό ή απορρόφηση στο Θεό, είναι ο πραγματικός σκοπός όλων των προσπαθειών μας και η θρησκεία ο παλμός της καρδιάς του κόσμου. Το κύριο δόγμα του Πλωτίνου λέει πως υπάρχει μόνο ένας εξυψούμενος Θεός, ο οποίος είναι μια ανώτατη δύναμη, η Τελική Αιτία, η Κοσμική Δύναμη. Ο Θεός είναι η υψηλότερη Πνευματικότητα και η Δημιουργική Ύπαρξη. 


Ο κόσμος είναι μια εκπόρευση από το Θεό, μια αναπόφευκτη υπερχείλιση της άπειρης δύναμής του.  Ο Πλωτίνος λέει πως ο Θεός είναι μια Πηγή Ύδατος από την οποία ρέουν χωρίς εξάντληση τα άπειρα πρωταρχικά αίτια, ο Θεός είναι ο Ήλιος από τον οποίο το φως ακτινοβολεί χωρίς απώλεια στον ίδιο τον Ήλιο. Η Απόλυτη Ύπαρξη του Θεού είναι υψηλότερη από την ομορφιά, την αλήθεια, την καλοσύνη, τη συνείδηση και όλα αυτά εξαρτώνται από τον ίδιο. Είμαστε μακρύτερα από τον Ήλιο, την πηγή του Φωτός και κοντινότερα στο σκοτάδι, την ύλη. Η ομορφιά είναι στη δομή της Θείας ύπαρξης.


Μεταξύ όλων των όντων στον κόσμο, τα ανθρώπινα όντα είναι πιό κοντά στη Θεία Ουσία επειδή έχουν ψυχές που προσπαθούν να γυρίσουν στην κατεύθυνση της αγνής σκέψης. Η αξιοπιστία, η ομορφιά ή η καλοσύνη ενός ανθρώπου εξαρτώνται από τις ενέργειες της ψυχής μέσα στο σώμα του και όσο πιό κοντινά είναι η ψυχή ενός ανθρώπου στην πηγή του Φωτός, τόσο περισσότερο αποκτά Θείες ιδιότητες όπως η αλήθεια, η καλοσύνη και η ομορφιά. Τα ανθρώπινα όντα απεικονίζουν την εμφάνιση του Θεού, περισσότερο από τις άλλες μορφές ζωής και συνεπώς βρίσκονται υψηλότερα στην κλίμακα της ύπαρξης.


Δεν υπάρχει καμία πλευρά της φιλοσοφίας των Σούφι που δεν επηρεάστηκε από τον Νεοπλατωνισμό. Σύμφωνα με τη φιλοσοφία αυτή, η Πλήρης Ύπαρξη είναι επίσης Πλήρης Ομορφιά και δεδομένου ότι η Ομορφιά τείνει προς την εκδήλωση της Πλήρους Ύπαρξης, αναπτύχθηκε ο φαινομενικός κόσμος. Τα ανθρώπινα όντα σε αυτόν τον φαινομενικό κόσμο είναι τα μόνα που μοιράζονται της ένωσης με την Θεία Ουσία, επειδή έχουν τις ψυχές. Μετά τον θάνατος οι ψυχές επιστρέφουν στην πηγή τους, στην Πλήρη Ύπαρξη, ενώ τα σώματά τους διαλύονται και αποσυντίθενται. Δεδομένου ότι η ψυχή κάνει τον άνθρωπο Προσωπικότητα, θα πρέπει να ασκηθούν οι γαλήνιες αρετές όπως η ένδεια, η αυστηρότητα, η ταπεινότητα, η ευψυχία και η πειθαρχία.





Στο Σουφισμό, ο κόσμος είναι ακριβώς μια εμφάνιση του Θεού. Στην πραγματικότητα, ο Θεός και ο κόσμος είναι "Ένα". Δεν είναι δυνατό να υπάρξουν ο Θεός και ο κόσμος ως χωριστές οντότητες επειδή ο Θεός δεν είναι κάτι έξω από τον κόσμο, αλλά μάλλον κάτι μέσα στον κόσμο. Όμως, η πεποίθηση αυτή, προτάθηκε αρχικά από τον Νεοπλατωνισμό.


Για τον Νεοπλατωνισμό, ομορφιά σημαίνει πολύ περισσότερο από την απλή συμμετρία. Περιλαμβάνει μια στενή σχέση προς την ιδανική πραγματικότητα, είναι μια εμφάνιση του Θεού πέρα από τα αντικείμενα του κόσμου. Οπουδήποτε το θείο φως λάμπει, γίνεται ομορφιά. Στο Σουφισμό πιστεύεται ακριβώς το ίδιο πράγμα για την ομορφιά. Αυτό που εκφράζεται πραγματικά στο ανθρώπινο πρόσωπο, είναι η εμφάνιση του θείου φωτός. Οι Νεοπλατωνικοί προσδιόρισαν την ομορφιά με τη θεία ουσία και οι Σούφι υιοθέτησαν την ίδια ιδέα.


Η πραγματοποίηση των θείων χαρακτηριστικών στην ανθρώπινη ομορφιά να είναι μια επιρροή του Νεοπλατωνισμού στην φιλοσοφία των Σούφι.
Η ομορφιά και η καλοσύνη θεωρούνται και στο Νεοπλατωνισμό και στο Σουφισμό ως Θεϊκές αρετές. Η καλοσύνη είναι σημαντικότερη μεταξύ των χαρακτηριστικών που εξυψώνουν έναν άνθρωπο στο υψηλότερο στάδιο της ύπαρξης. Και στο Ισλάμ και στον Σουφισμό, η καλοσύνη ως θεία αρετή συνδέεται με τη θέληση του Θεού. Η πεποίθηση ότι ο Θεός θα ανταμείψει τις καλές πράξεις στην ευλογία στα ανθρώπινα όντα δεν είναι κάτι νέο ή αρχικό στην ισλαμική φιλοσοφία.



Ο Πλάτων διατύπωσε ως φιλοσοφικό πρόβλημα αρχικά, την καλοσύνη. Η καλοσύνη, η τιμιότητα, η ανδρεία, η φρόνηση και η αρετή είναι κύρια θέματα στην Πλατωνική φιλοσοφία. Αργότερα, ο Πλωτίνος εναρμόνισε την Πλατωνική φιλοσοφία με τη θρησκεία κάτω από τις διδασκαλίες του Νεοπλατωνισμού. Συνεπώς, η ιδέα της καλοσύνης ως θεία αρετή στον Σουφισμό, προέρχεται από τον Νεοπλατωνισμό. Και στα δύο δόγματα, όσο περισσότερο καθαρίζεται η ψυχή από τα προσωρινά πάθη, επιθυμίες και πόθοι, τόσο αρμονικότερη γίνεται με την καλοσύνη.


Ακόμα, θεωρούν πως ότι ο θάνατος είναι ένας χωρισμός του σώματος και της ψυχής. Όταν ένα άτομο πεθαίνει, η ψυχή ως θεία ουσία δεν πεθαίνει και ταξιδεύει σε ένα άλλο σώμα ενώ το σώμα αποσυνθέτεται και γίνεται γη πάλι. Ο θάνατος είναι ένας διαχωρισμός δύο οντοτήτων, της ψυχής και του σώματος. 


Ο Σουφισμός αντιλαμβάνεται τη δημιουργία ως εκπόρευση από το Θεό, σαν μια "εμφάνιση" του Θεού. Αυτή η έννοια της δημιουργίας είναι αρκετά διαφορετική από την ορθόδοξη ισλαμική πίστη περί δημιουργίας σαν προερχόμενη από το τίποτα. Σύμφωνα με αυτήν, ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο, την ανθρωπότητα και όλα τα ζωντανά πλάσματα από το τίποτα αλλά χωρίς ιδιοτέλεια. Αυτή η πίστη υιοθετείται από όλες τις μονοθεϊστικές θρησκείες, δηλαδή το Χριστιανισμό, τον Ιουδαϊσμό και το Ισλάμ, που υποθέτουν την ύπαρξη μόνο ενός Θεού, κάτι που πιθανά προέρχεται αρχικά από την Παλαιά Διαθήκη. 




Και στα δύο δόγματα, Σουφισμό και Νεοπλατωνισμό, υποστηρίζεται πως η ψυχή μπορεί να φθάσει στην έξαρσή της διαβαίνοντας μέσα από ορισμένα σταδία.


Κατά πρώτον, η έξαρσή της εξαρτάται από την κάθαρση από τα πάθη, τις αισθησιακές επιθυμίες και τους πόθους. Κατά δεύτερον, η ψυχή, λόγω της θείας φύσης της, είναι αθάνατη και η τάση της προς τις εφήμερες υπάρξεις μπορεί να την αναγκάσει σε εκφυλισμό και φθορά. Προκειμένου να αποτραπεί αυτό, η ψυχή πρέπει να περιστραφεί στον εαυτό της και να κατανοήσει το νόημά της. Κατά τρίτον, η ψυχή μπορεί να φθάσει στην έξαρση με τη γνώση. Ο τρόπος να γνωρίσει τον εαυτό της είναι διαμέσου της αγάπης.


Η αγάπη είναι το θείο ένστικτο της ψυχής που την παρακινεί να αντιληφθεί τη φύση της και το πεπρωμένο της. Η ψυχή είναι πρωτογεννημένη του Θεού, πριν από τη δημιουργία του σύμπαντος, ζούσε και κινιόταν και είχε την ύπαρξή της μέσα σ’ Εκείνον και κατά τη διάρκεια της γήινης εκδήλωσής της είναι σαν ένας ξένος σε εξορία, επιθυμούσα πάντα την επιστροφή της στην πατρίδα της.



Να τι είναι αγάπη: να ανέρχεσαι στα ουράνια,  να σχίζεις κάθε στιγμή εκατό πέπλα·  στο πρώτο στάδιο να απαρνείσαι τη ζωή και στο τελευταίο να ταξιδεύεις δίχως πόδια·  να βλέπεις αυτόν τον κόσμο σαν ανύπαρκτο και να μη θεωρείς ό,τι εμφανίζεται, σαν εαυτό σου.


Όλες οι ερωτικές ιστορίες και οι αλληγορίες της σουφικής ποίησης, για παράδειγμα η ιστορία της Λέιλα (Νύχτας) και του Ματζνούν (Τρελού), του Γιούσουφ και της Τζουλέικα, του Σαλαμάν και της Αμπσάλ, της πεταλουδίτσας και της λυχνίας, του αηδονιού και του τριαντάφυλλου είναι απλές σκιαγραφίες του έντονου πόθου της ψυχής για επανένωση με το Θεό.


Η ψυχή παρομοιάζεται με ένα θλιμμένο περιστέρι που έχει χάσει το ταίρι του· σαν ένα καλάμι κομμένο από τις ρίζες του που χρησιμεύει σαν φλογέρα για να γεμίζει, με τη γλυκιά μουσική του, με δάκρυα τα μάτια σαν ένα εκπαιδευμένο γεράκι που με το σφύριγμα του κυνηγού πάει και φωλιάζει στον ώμο του. Σαν το χιόνι που λιώνει στον Ήλιο και ανέρχεται σαν ατμός στον ουρανό. Σαν ένας φτωχός που προσπαθεί να γίνει πρίγκιπας.





Αυτές οι εικόνες υπαινίσσονται ότι ο Θεός πρέπει να γίνεται αντιληπτός σαν υπερβατικός και ότι η ψυχή δεν μπορεί να Τον φτάσει, αν δεν κάνει αυτό που ο Πλωτίνος εκφράζει με μια εύστοχη φράση σαν «το πέταγμα του Μόνου στον Μόνο». Ο Τζαλαλουντίν λέει:



Η κίνηση κάθε ατόμου κατευθύνεται στην πηγή του.  Ο άνθρωπος φτάνει σε κείνο  προς το οποίο έχει κλίση. Με τη δύναμη της συμπάθειας και του ζήλου,
η καρδιά και η ψυχή ντύνονται με τις ιδιότητες του Αγαπημένου,  που είναι η Ψυχή των ψυχών.



Η αγάπη είναι η εμφάνιση του Θεού και διαμέσου της αγάπης κάποιος μπορεί να επιτύχει μια ειδική γνώση, γνώση του εαυτού. Η αυτογνωσία μπορεί να επιτευχθεί μέσω της ενδοσκόπησης. Στο τελευταίο στάδιο, καθώς το άτομο γνωρίζει τον εαυτό και καταλαβαίνει την ουσία της ψυχής, συνειδητοποιεί ότι είναι πανομοιότυπο με το σύμπαν και τα άλλα δημιουργήματα και ότι ο Θεός είναι η μόνη ύπαρξη που παρουσιάζεται σε όλη τη δημιουργία. Ως εκ τούτου, κάποιος ελευθερώνεται από το δυϊσμό.



Αυτό είναι το στάδιο της ενοποίησης του Θεού, των ανθρώπων και του κόσμου. Σε αυτή τη φάση, οι λέξεις που δηλώνουν μεμονωμένες ατομικότητες, όπως "εσύ" ή "εγώ" και που υπονοούν το χωρισμό και τη διαφοροποίηση, χάνουν την έννοιά τους. Υπάρχει μόνο "ένα" και αυτό το "ένα" είναι μια ενοποίηση στην ουσία του Θεού. Αυτό είναι το υψηλότερο στάδιο της έξαρσης για ένα άτομο και μόλις φθάσει σε αυτό το στάδιο, αντιλαμβάνεται το Θεό και καταλαβαίνει ότι ο Θεός είναι η μόνη ύπαρξη στον κόσμο και ότι η ψυχή δεν είναι παρά Θεός.


Ο Τζαλαλουντίν Ρουμί διακηρύσσει ότι η αγάπη της ψυχής για το Θεό είναι η αγάπη του Θεού για την ψυχή και ότι αγαπώντας την ψυχή ο Θεός αγαπάει τον Εαυτό του, αφού οδηγεί στο δρόμο της επιστροφής αυτό που στην ουσία είναι θείο.  «Ο χαλκός μας» λέει ο ποιητής, «μετουσιώνεται μέσω αυτής της σπάνιας αλχημείας», εννοώντας ότι το αγενές μέταλλο του εαυτού εξαγνίζεται και πνευματοποιείται. Σε μια άλλη ωδή λέει:


Ω ψυχή μου, έψαξα από τη μια άκρη στην άλλη, δε βρήκα τίποτα άλλο σε σένα
εκτός από τον Αγαπημένο Μη με πεις άπιστο, ω ψυχή μου,  αν πω ότι εσύ η ίδια είσαι Εκείνος.

δε χρειάζεται να ψάχνεις, γιατί Θεός είσαι εσύ, εσύ!  Γιατί ζητάς κάτι που ποτέ δε σου έλειψε;  Εκτός από σένα, άλλος δεν είναι,  αλλά συ πού είσαι, Πού;


Πού είναι ο εραστής, όταν προβάλλει ο Αγαπημένος:


Παντού και πουθενά το ξεχωριστό εγώ τον έχει εγκαταλείψει. Στο νυμφώνα της ενότητας ο Θεός γιορτάζει το μυστικό γάμο της ψυχής.





Αντιλαμβανόμαστε λοιπόν πως υπάρχουν στενές ομοιότητες μεταξύ του Σουφισμού και του Νεοπλατωνισμού και αυτό συνέβηκε με αλληλεπιδράσεις μέσα από κοινωνικά και πολιτιστικά περιβάλλοντα κατά την διάρκεια ακμής του Σουφισμού. Αναμφίβολα, όπως είναι ευρέως γνωστό, η ισλαμική φιλοσοφία έχει τις ρίζες της, κατά κανόνα, στις εργασίες του Αριστοτέλη, οι οποίες όλες μεταφράστηκαν σε Αραβικά.


Η ισλαμική σκέψη επηρεάστηκε από την ελληνική φιλοσοφία, ειδικά από τις ιδέες του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη. Οι Ισλαμικοί φιλόσοφοι ερμήνευσαν τον Αριστοτέλη με την δική τους ισλαμική άποψη και καθιέρωσαν τις θεωρίες τους βασισμένοι στην φιλοσοφία του Αριστοτέλη. Επίσης, πεποιθήσεις που προήλθαν από τις μεταφράσεις των γραφών του Πλάτωνα και του Πλωτίνου, εισήχθησαν στον πολιτισμό της Ανατολίας και αναμίχθηκαν με τις διαφορετικές αρχαίες πίστεις της Ανατολίας, όπως τα Ορφικά.




Τα απόκρυφα στοιχεία του Νεοπλατωνισμού αναμίχθηκαν με τις αρχαίες πίστεις της Ανατολίας, όπως για παράδειγμα η ιερότητα των φυσικών γεγονότων όπως ο Ήλιος που ενσωματώνεται στο Σουφισμό στην πεποίθηση της ομοιότητας του Θεού στον Ήλιο, προετοίμασαν τον τρόπο για τις φιλελεύθερες ερμηνείες των Ισλαμικών αρχών στη φιλοσοφία των Σούφι. Ο Νεοπλατωνισμός δείχνει πως αποτελεί την πιθανότερη βασική εξήγηση του φιλοσοφικού συστήματος της σκέψης της φιλοσοφίας των Σούφι.




πηγή: «ΜΥΘΑΓΩΓΙΑ»

Κυριακή, 6 Δεκεμβρίου 2015

Ὁ ὅρος «Ῥωμηοσύνη» κατά τόν ἀείμνηστο π. Ἰωάννη Ῥωμανίδη.

τοῦ π. Ἰωάννου Σ. Ρωμανίδου



Πρῶτον πρέπει νά ἔχωμεν ὑπ' ὄψιν ὅτι ἱστορικῶς οὐδέποτε διακρίνεται ἡ λεγομένη Βυζαντινή Αὐτοκρατορία ἀπό τήν Ρωμαϊκήν Αὐτοκρατορίαν. Οἱ πρόγονοί μας ἐγνώριζον μόνον ὅτι ἤσαν πολίται τοῦ κράτους μέ τό ὄνομα Ρωμανία καί ὅτι τό κράτος αὐτό εἰς τά χρόνια του μεγαλύτερου ἠγέτου τῆς Ρωμαιοσύνης, τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου, ἐξετείνετο εἰς ὁλόκληρον τόν μεσόγειον χῶρον, πού σήμερον καλύπτει τήν Ἀγγλίαν, Πορτογαλίαν, Ἱσπανίαν, Γαλλίαν, Ἐλβετίαν, Ἰταλίαν, Αὐστρίαν, τά Βαλκάνια, ὅλην τήν βόρειον Ἀφρικήν, τόν Λίβανον, τήν Συρίαν, τήν Τουρκίαν, καί, τάς ρωσικᾶς παραλίας τοῦ Εὔξεινου Πόντου.
Ὁ πατριάρχης Ἀλεξανδρείας Μέγας Ἀθανάσιος, ὁ κατ' ἐξοχήν πατήρ τῆς ὑπό τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου συγκληθείσης Ἅ' Οἰκουμενικῆς Συνόδου (325), γράφει περί τῆς Ρώμης ὡς μητροπόλεως τῆς Ρωμανίας εἰς μίαν ἐπίθεσίν του κατά τῶν αἱρετικῶν Ἀρειανῶν, οἱ ὁποῖοι ἐρα-διούργησαν τήν ἐκθρόνισην τοῦ πάπα τῆς Ρώμης Λιβερίου (352 - 366). «Οὐδέ Λιβερίου τοῦ ἐπισκόπου Ρώμης κατά τήν ἀρχήν ἐφείσαντο, ἀλλά καί μέχρι τῶν ἐκεῖ τήν μανίαν ἐξέτειναν καί οὔχ ὅτι ἀποστολικός ἐστι θρόνος ἤδεσθησαν, οὔδ' ὅτι μητρόπολις ἤ Ρώμη τῆς Ρωμανίας ἔστιν ηὐλαβήθησαν». Ἤ ἐπιστημονική διάσπασις τῆς ἑνιαίας ταύτης ἱστορικῆς Ρωμανίας εἰς ρωμαϊκήν καί βυζαντινήν αὐτοκρατορίαν εἶναι κατασκεύασμα τῶν Φράγκων κατακτητῶν τῆς δυτικῆς ἐν Γαλλία, Ἰταλία, Ἐλβετία καί Αὐστρία Ρωμαιοσύνης. Οἱ Φράγκοι πρῶτοι ἀπεκάλεσαν τούς Ρωμαίους της Ἀνατολῆς μόνον Γραικούς, ἀκολουθοῦντες παλαιότερον παράδειγμα τῶν Γότθων. Εἰς τόν ἐν Κωνσταντινουπόλει βασιλέα τῶν....

 Ρωμαίων ἀπέδωσαν οἱ Φράγκοι τόν τίτλον «βασιλεύς τῶν Γραικῶν» καί συγχρόνως ὠνόμασαν τόν Τευτονοφράγκον ἡγεμόνα τῆς Γερμανίας «βασιλέα τῶν Ρωμαίων», διά νά ἀποσπάσουν τήν ἀφοσίωσιν τῶν ἐν τήν Δύσει κατακτηθέντων καί ὑποδούλων Ρωμαίων ἀπό τήν Κωνσταντινούπολιν Νέαν Ρώμην καί στρέψουν τά ἐθνικά αἰσθήματα τῶν ὑποδούλων τούτων δυτικῶν Ρωμαίων πρός τόν ἐν Γερμανία ψευδῶς καλούμενον «βασιλέα τῶν Ρωμαίων». Συγχρόνως κατεδίκασαν ὡς αἱρετικούς τους ὀνομασθέντας ἀποκλειστικῶς πλέον «Γραικούς» ἀνατολικούς Ρωμαίους καί οὕτως ἔθεσαν τά θεμέλια του μεσαιωνικοῦ μίσους τῆς ἐν τή Δύσει ἀφομοιωθείσης ὑπό τῆς Φραγκιᾶς Ρωμαιοσύνης πρός τήν ἀνατολικήν Ρομαιοσύνην, τό ὁποῖον ἐκορυφώθη μέ τήν ὑπό τῶν Φράγκων ἅλωσιν τῆς Κωνσταντινουπόλεως καί τήν ἐπέκτασιν τῆς Φραγκοκρατίας εἰς τήν Ἀνατολήν. Ἡ Φραγκοκρατία διά τήν Ρωμαιοσύνην δέν ἤρχισε μέ τήν ἐμφάνισιν τῶν Φράγκων εἰς τήν Ἀνατολήν. Φραγκοκρατία ἀρχίζει μέ τήν ὑπό τῶν Φράγκων κατάκτησιν τῶν ἀναφερθεισῶν δυτικῶν ἐπαρχιῶν τῆς Ρωμανίας.

Οὕτως ἐπεσπεύσθη ἡ ἀφομοίωσις τῆς ἐν τή Δύσει Ρωμαιοσύνης, ἤ ὁποία μέ τήν πάροδον τοῦ χρόνου ἔμαθεν ὅτι εἰς τήν Ἀνατολήν, περί τήν Κωνσταντινούπολιν Νέαν Ρώμην, ὑπάρχουν ὄχι Ρωμαῖοι ἀλλά «αἱρετικοί Γραικοί» μέ «Γραικόν βασιλέα». Ἀπό τά μέσα τοῦ θ' αἰῶνος καθιερώθη μεταξύ τῶν Φράγκων θεολόγων ἤ παράδοσις νά γράφουν ἔργα τιτλοφορούμενα «Κατά τῶν πλανῶν τῶν Γραικῶν».

Ἐν ἀντιθέσει πρός τούς Φράγκους κατακτητᾶς τῆς δυτικῆς Ρωμαιοσύνης οἱ Ἄραβες καί Τοῦρκοι κατακτηταί τῆς ἀνατολικῆς Ρωμαιοσύνης ἀπεκάλουν πάντοτε μέ σεβασμόν τούς πολίτας τῆς Ρωμανίας Ρούμ, δηλαδή Ρωμαίους ἤ Ρωμηούς. Δία τόν λόγον αὐτόν οἱ πατριάρχαι Κωνσταντινουπόλεως, Ἀλεξανδρείας, Ἀντιοχείας καί Ἱεροσολύμων ὀνομάζονται μέχρι σήμερον τουρκιστί καί ἀραβιστί Ρούμ Πατρίκ, δηλαδή πατριάρχαι τῶν Ρωμαίων. Οἱ δέ Ὀρθόδοξοι ὁμογενεῖς εἰς τήν Κωνσταντινούπολιν λέγονται ἑλληνιστί Ρωμαῖοι ἤ Ρωμηοί καί τουρκιστί Ρούμ. Εἰς τά ἀλλά πρεσβυγενή πατριαρχεῖα ὀνομάζονται ἀραβιστί Ρούμ. Εἰς τό Κοράνιον τοῦ Μωάμεθ ὑπάρχει ὁλόκληρον κεφάλαιον (30), ὅπου ὁ ἱδρυτής τοῦ Ἰσλάμ γράφει περί τῆς προσωρινῆς πτώσεως τῶν Ρωμαίων εἷς τους Πέρσας εἷς Μέσην Ἀνατολήν καί προφητεύει τόν τελικόν θρίαμβον αὐτῶν, ὅπως καί πράγματι ἔγινεν ὑπό τόν Ἠράκλειτον μετ' ὀλίγα ἔτη. Εἶναι σαφές ἀπό τό ἐν λόγω κεφάλαιον ὅτι ὁ Μωάμεθ εἶχε τήν ἐποχήν αὐτήν τήν ἐντύπωσιν ὅτι ἐκήρυττε τήν ἰδίαν πίστιν μέ τούς Ρωμαίους της Κωνσταντινουπόλεως Νέας Ρώμης.
Ἐπίσης πρέπει νά σημειωθεῖ ὅτι εἰς τάς συροφώνους πηγᾶς ὡς καί εἰς τάς αἰθιοπικᾶς τοῦ Μεσαίωνος, οἱ σήμερον κακῶς λεγόμενοι Βυζαντινοί ἐλέγοντο πάντοτε Ρωμαῖοι. Μάλιστα οἱ μετά τό 1821 ὑπό τῶν Νεοελλήνων ὀνομασθέντες «'Ἕλληνες» Πατέρες λέγονται πάντοτε Ρωμαῖοι Πατέρες, ἀκριβῶς ὅπως συνέβαινεν εἰς ἠμᾶς πρό τοῦ 1821.
Εἰς τήν Μέσην Ἀνατολήν οἱ σήμερον ἐν Ἑλλάδι λεγόμενοι Ρωμαιοκαθολικοί λέγονται Λατίνοι καί Φράγκοι ὡς συνέβαινεν ἀκριβῶς ἐν Ἑλλάδι καί Μικρά Ἀσία κατά τήν τουρκοκρατίαν, ὡς καί κατά τά χρόνια της ἐλευθέρας Ρωμανίας. Ἱστορικῶς κατά τόν μεσαίωνα Ρωμαῖοι καί Καθολικοί εἶναι μόνον οἱ ὑπαγόμενοι εἰς τά ρωμαϊκά πατριαρχεῖα Ὀρθόδοξοι μέ κέντρον τήν Κωνσταντινούπολιν. Οἱ Εὐρωπαῖοι κατακτηταί τῆς δυτικῆς Ρωμαιοσύνης δέν εἶναι Ρωμαῖοι. Εἶναι Φράγκοι, Λογγοβάρδοι, Βουργουνδοί, Σάξωνες, Νορμανδοί καί Γότθοι, οἵτινες ἀφωμοῖωσαν σύν τῷ χρόνω τούς κατακτηθέντας Ρωμαίους μεταβάλλοντες αὐτούς εἰς τούς δουλοπάροικους τοῦ εὐρωπαϊκοῦ Φεουδαλισμοῦ. Λέγονται οἱ Εὐρωπαῖοι τοῦ μεσαίωνος Λατίνοι διότι υἱοθέτησαν ὡς ἐπίσημον γλώσσαν τῶν τήν λατινικήν. Ρωμαῖοι εἶναι μόνον οἱ Ὀρθόδοξοι Χριστιανοί οἱ ἡνωμένοι μέ τήν Κωνσταντινούπολιν Νέαν Ρώμην, μέ ἐπίσημον γλώσσαν τήν ἑλληνικήν. Κατά τήν τουρκοκρατίαν οἱ Φράγκοι λέγονται ὑπό τῶν ἡμετέρων ὄχι Καθολικοί ἀλλά Κατόλικοι.

Ἡ διάκρισις αὐτή μεταξύ Λατίνων καί Ρωμαίων φαίνεται σαφῶς ἀπό τό ἑξῆς ἐρώτημα, τό ὁποῖον ὑπεβλήθη εἰς τόν ἐπίσκοπον Ἰωάννην τοῦ Κίτρους τῆς Μακεδονίας κατά τά τέλη τοῦ Ἰβ' αἰῶνος. «Θάπτονται ὀρθόδοξοι Ρωμαῖοι ἐν λατινικαῖς ἐκκλησίαις ψαλλόμενοι παρά τέ Ρωμαίων καί Λατίνων ἐν ταύτω καί Λατίνοι δέ ἀποθνήσκοντες, ὠσαύτως ψάλλονται ὁμού παρά Ρωμαίων καί Λατίνων ἀδιακρίτως. Ἐπιτίμιον ἔστιν, ἤ οὗ;».

Κατά τόν ἴδιον αἰώνα, τόν Ἰβ', ὁ πατριάρχης Ἀντιοχείας Θεόδωρος Βαλσαμῶν περί μικτού γάμου μεταξύ Ρωμαίων καί Λατίνων γράφει τά ἑξῆς: «καί σημείωσαι, ὅτι κατά τόν παρόντα κανόνα, ὡς ἔοικεν, ἀναγκάζει τό μέρος τῆς ἐκκλησίας τούς Λατίνους ἐξόμνυσθαι, θέλοντας γυναίκας λαβεῖν ἐκ τῆς Ρουμανίας».

Πρέπει νά τονισθῆ ὅτι ἱστορικῶς καί ὡς φαίνεται σαφῶς ἀπό τήν ρωμαϊκήν νομοθεσίαν οὐδέποτε ἐταυτίζοντο οἱ Ρωμαῖοι μέ τούς ἀρχαίους Λατίνους ἤ Ἰταλούς, καί ὅταν ἀκόμη ἤ Πρεσβυτέρα Ρώμη ἦτο ἡ πρωτεύουσα τῆς αὐτοκρατορίας.


Ἡ τουρκική ἀπόδοσις τοῦ μεσαιωνικοῦ κρατικοῦ ὀνόματος Ρωμανία, τό πραγματικόν ὄνομα τοῦ ἐπιβλαβώς διά τά ἐθνικά συμφέροντα σήμερον λεγομένου βυζαντινοῦ κράτους, εἶναι τό ὄνομα Ρούμελη. Τά ἱστορικά δικαιώματα τῆς Ρωμαιοσύνης φαίνονται σαφῶς ἀπό τήν χρῆσιν τοῦ ὀνόματος τούτου ὑπό τῶν Τούρκων. Πρό τῆς ἁλώσεως οἱ Τοῦρκοι ὠνόμαζον Ρούμελην ὄλας τάς ἐλευθέρας ἐκτάσεις τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καί Εὐρώπης, αἵ ὀποΐαι διοικοῦντο ὑπό τοῦ ἐν Κωνσταντινουπόλει Νέα Ρώμη βασιλέως τῶν Ρωμαίων. Ἀλλά καί μέχρι τῶν ἀρχῶν τοῦ αἰῶνος τούτου οἱ Τοῦρκοι ὠνόμαζον Ρούμελην ὁλόκληρον τήν Θράκην, ὁλόκληρον τήν Μακεδονίαν καί ὁλόκληρον τήν Ἤπειρον καί γενικῶς ὀλας τάς ἐκτάσεις ἀπό τοῦ Βελιγραδίου μέχρι τῆς Πελοποννήσου. Δηλαδή Ρούμελη ἦτο τό ἐρωπαϊκόν μέρος τῆς ὀθωμανικῆς αὐτοκρατορίας. Καθ' ὅλον τό διάστημα τοῦτο οἱ Τοῦρκοι διετήρησαν καί τό ὄνομα Κωνσταντινούπολις. Παραδόξως, ἐνῶ οἱ Τοῦρκοι διετήρησαν τό γεωγραφικόν ὄνομα τῆς αὐτοκρατορίας μας, δηλαδή Ρούμελη, οἱ Νεοέλληνες τό κατήργησαν καί τό ἀντικατέστησαν μέ τό ὄνομα Ἑλλάς, δηλαδή μέ τό ὄνομα μίας μικρᾶς ἐπαρχίας τῆς μεγάλης Ρούμελης ἤ Ρωμανίας. 




Ἰωάννου Σ. Ρωμανίδου, «Ρωμηοσύνη», ἐκδόσεις «Πουρνάρα», Θεσσαλονίκη, 1975, σέλ. 18-23

Κυριακή, 30 Αυγούστου 2015

Ἐμβατήριο Γράμμου.




Ἀντηχεῖ ὁ Γράμμος τὰ τραγούδια.
Ξημερώνει ἡ Λευτεριά.
Ξανανθίζουν πάλι τὰ λουλούδια
καὶ φυτρώνουν δάφνινα κλαδιά.

Τῆς Πατρίδος τὸ σεμνὸ κεφάλι
Δάφνης στέφανο φορεῖ.
Καὶ στῆς μάχης τὴν ἀνεμοζάλη
ὁ Στρατὸς μας πάντα προχωρεῖ.

Ὁρμῆστε Γραμμομάχοι, ὀρθῶστε τὸ κορμί.
Ἡ Δόξα παραστέκει στὴ Θεία σας ὁρμή.
Τοῦ Γράμμου τὸ τραγοῦδι ἂς γίνῃ Προσευχή,
βαθειὰ γιὰ ν' ἀκουστῇ σὲ κάθε ἐλεύθερη ψυχή.

Προχωρεῖτε, προχωρεῖτε
κι' ἕνας Νοῦς Φωτεινὸς κυβερνᾷ,
για ἄλλους Γράμμους ἐμπρὸς χυθεῖτε.
Νὰ ὁ Στρατός μας μὲ δόξα περνᾷ.

Τὰ κανόνια δὲν σᾶς σκιάζουν
τὰ μπαζοῦκας κι ἂς βροντοῦν.
Οἱ 300 τοῦ Λεωνίδα σᾶς θωροῦν
κι ὅλοι σᾶς χειροκροτοῦν!





Πέμπτη, 28 Μαΐου 2015

Τῆς Ἁγιά-Σοφιᾶς.

(Δημοτικό)


Τὸ δημοτικὸ αὐτὸ τραγούδι εἶναι ὁ παλαιότερος θρῆνος γιὰ τὴν κατάληψη τῆς Κωνσταντινούπολης. Πιθανὸν νὰ προέρχεται ἀπὸ τὴν Κρήτη. Βρέθηκε σὲ χειρόγραφό του 15ου αἰῶνα· ὁ τίτλος ἦταν: «Ἀνακάλημα τῆς Κωνσταντινούπολης». Ἀνήκει στὴ δεύτερη περίοδο (1453-1821) τῆς Νεοελληνικῆς Λογοτεχνίας καὶ στὸ ἱστορικὸ εἶδος. Στὴν παρακάτω μορφὴ τοῦ δημοσιεύτηκε τὸ 1914 ἀπὸ τὸ Ν. Πολίτη στὴν συλλογή του «Ἐκλογαὶ ἀπὸ τὰ τραγούδια τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ». Γιὰ τὴν σύνθεσή του ὁ Ν. Πολίτης χρησιμοποίησε τὴν παραλλαγὴ ποὺ δημοσίευσε ὁ Φωρὲλ καὶ ἄλλοι εἴκοσι τέσσερις. Ὅμως, μόνο ὁ 4ος καὶ 18ος στίχος ἔχουν παρθεῖ αὐτούσιοι ἀπὸ τὴν ἐργασία τοῦ Φωριέλ.



Σημαίνει ὁ Θεός, σημαίνει ἡ γῆς, σημαίνουν τὰ ἐπουράνια, 
σημαίνει κι ἡ Ἁγιά-Σοφιά, τὸ μέγα μοναστήρι, 
μὲ τετρακόσια σήμαντρα κι ἑξήντα δυὸ καμπάνες, 
κάθε καμπάνα καὶ παπᾶς, κάθε παπᾶς καὶ διάκος.

Ψάλλει ζερβὰ ὁ βασιλιάς, δεξιὰ ὁ πατριάρχης, 
κι ἀπ᾿ τὴν πολλὴ τὴν ψαλμουδιὰ ἐσειόντανε οἱ κολόνες. 
Νὰ μποῦνε στὸ χερουβικὸ καὶ νά ῾βγει ὁ βασιλέας, 
φωνὴ τοὺς ἦρθε ἐξ οὐρανοῦ κι ἀπ᾿ ἀρχαγγέλου στόμα: 
«Πάψετε τὸ χερουβικὸ κι ἂς χαμηλώσουν τ᾿ Ἅγια, 
παπάδες πᾶρτε τὰ ἱερὰ καὶ σεῖς κεριὰ σβηστῆτε, 
γιατί ῾ναι θέλημα Θεοῦ ἡ Πόλη νὰ τουρκέψει.

Μόν᾿ στεῖλτε λόγο στὴ Φραγκιά, νὰ ῾ρθοῦν τρία καράβια, 
τό ῾να νὰ πάρει τὸ σταυρὸ καὶ τ᾿ ἄλλο τὸ βαγγέλιο, 
τὸ τρίτο τὸ καλύτερο, τὴν ἅγια Τράπεζά μας, 
μὴ μᾶς τὴν πάρουν τὰ σκυλιὰ καὶ μᾶς τὴ μαγαρίσουν».

Ἡ Δέσποινα ταράχτηκε καὶ δάκρυσαν οἱ εἰκόνες. 
«Σώπασε κυρὰ Δέσποινα, καὶ μὴ πολυδακρύζῃς, 
πάλι μὲ χρόνους, μὲ καιρούς, πάλι δικά μας θά ῾ναι».